Соңғы жылдары экотуризм Түркі мемлекеттері арасында мәдени-экономикалық әріптестікті нығайтатын маңызды салаға айналды. Табиғаты, тарихи мұрасы ұқсас елдердің бірлескен бастамалары аймақтағы экологиялық тұрақтылықты күшейтіп, жасыл туризмді дамытуға серпін беріп отыр. Қазақстанның рухани орталығы саналатын Түркістан өңірі де осы үрдістің белсенді қатысушысына айналып, табиғи аймақтарды сақтау мен жауапты туризм мәдениетін қалыптастыруда үздік тәжірибелерді енгізіп келеді.
Түркі мемлекеттерінің экотуризм саласындағы байланысы
Ұйымдасқан платформалар және ортақ стратегиялар
Түркі мемлекеттері ұйымы (ТМҰ) шеңберінде жасыл экономика мен тұрақты туризм бағыттары бойынша бірлескен бағдарламалар қабылданған. Әзербайжан, Қазақстан, Қырғызстан, Түркия және Өзбекстан табиғатының ұқсас болуы аймақаралық экологиялық маршруттар құруға мүмкіндік беруде. Мысалы, «Ұлы Жібек жолының жасыл бағыты» жобасы шөлейт, тау және орман зоналарын бір туристік тізбекке біріктіруді көздейді.
Тәжірибе алмасу және кадр даярлау
Түркияның ұлттық парктер жүйесін басқарудағы цифрлық бақылау модельдері, Әзербайжанның биосфера қорықтарындағы ғылыми мониторинг әдістері және Қырғызстанның таулы аймақтарды қорғау тәжірибесі қазақ мамандары тарапынан кеңінен зерттеліп келеді. Бірлескен тренингтер мен далалық зерттеулер экотуризммен айналысатын гидтер мен экологтардың кәсіби даярлығын арттыруға ықпал етері сөзсіз.
Ортақ экобренд қалыптастыру
Соңғы жылдары Түркі елдері табиғи мұра мен дәстүрлі мәдениетті біріктіретін ортақ экотуристік бренд жасауға ұмтылыс жасады. Бұл бастама экотуристердің аймаққа деген қызығушылығын арттырып, шекарааралық тұрақты маршруттар қалыптастыруға мүмкіндік береді. Түркістан облысы осы брендтің маңызды нүктелерінің біріне айналмақ.
Түркістан өңіріндегі экотуризмнің ерекшеліктері
Ландшафттың әр алуандығы: Түркістан облысы — шөл, тау, өзен аңғары және далалық экожүйелер тоғысқан аймақ. Бұл ландшафтық контраст экотуризмнің бірнеше түрін бір өңірде дамытуға мүмкіндік береді: жаяу туризм, флора-фауна бақылауы, фотосафари, этноэкотуризм және геотуризм.
Ақсу-Жабағылы және Қаратау — экотуризмнің тірек аймақтары: Ақсу-Жабағылы қорығының эндемик өсімдіктері, Қаратау жотасындағы арқар, тау ешкісі және сирек құстар Түркістан экожүйесінің бірегейлігін айқындайды. Бұл аумақтар сирек табиғи нысандарды сақтай отырып, ғылыми-танымдық туризмді дамытуға жол ашады.
Этнографиялық және рухани мұрамен байланыс: Экотуризм тек табиғи ландшафттармен шектелмей, түркілік мәдениеттің терең қабаттарымен астасып жатыр. Түркістан қаласының тарихи-рухани орталығы, Отырар алқабы және Ясауи жолы бағыттары табиғи және мәдени туризмді біріктіретін кешенді экотуристік өнімге айналып келеді.
Жергілікті қауымдастықтың белсенділігі: Аймақтағы ауыл тұрғындары экосоқпақтар бойында қонақ үйлер, этноауылдар, табиғи өнімдер сататын шағын кәсіптер ашып, жауапты туризмнің дамуына үлес қосуда. Мұндай модель табиғатты қорғауға экономикалық мүдде қалыптастырады.
Эколог мамандардың пікірлері:
Эколог-зерттеуші Айжан Тұрлыбекова Түркістандағы экотуризмнің басты құндылығы-табиғи ортаның әлі де жақсы сақталғандығы екенін айтады: «Қаратау жотасында кездесетін эндемик өсімдіктер мен сирек жануарлар әлемдік маңызы бар биоалуантүрлілік нүктесі болып саналады. Туристік ағымды дұрыс басқару — осы байлықты болашаққа аман жеткізудің негізгі шарты».
Геоэколог Серік Қойлыбаев аймақтағы экотуризм инфрақұрылымының біртіндеп жақсарып келе жатқанын атап өтеді: «Соңғы жылдары экоқалдықтарды басқару, бағыттаушы белгілер орнату және гидтердің кәсіби оқытылуы оң нәтиже беруде. Егер цифрлық бақылау жүйесін енгізсек, табиғи аймақтарға түсетін салмақ тіпті азаяр еді». Ал биолог-сарапшы Ләйлә Әбдімәлік Түркі мемлекеттері арасындағы ынтымақтастықтың ғылыми құндылығына назар аударады: «Бірлескен мониторинг бағдарламалары біздің өңірдің жануарлар миграциясын, климаттық өзгерістер әсерін нақты зерттеуге мүмкіндік береді. Бұл экотуризмді ғылыми негізде дамытуға жол ашады».
Түркі мемлекеттері экологиялық туризмді дамытуда ортақ бастамалар мен үйлесімді стратегиялар қалыптастырып келеді. Бұл байланыс табиғатты қорғау саласындағы интеграцияны күшейтіп, тұрақты туризм мәдениетін орнықтыруға мүмкіндік береді. Түркістан өңірі – табиғаты, мәдениеті және тарихи мұрасының синтезі арқылы түркі әлеміндегі экотуризмнің басты бағыттарының біріне айналуға қабілетті өңір. Ғалымдар пікірінше, табиғатты қорғау шараларын күшейту мен жауапты туристік саясат жүргізу Түркістанды халықаралық деңгейдегі экотуристік орталыққа айналдырудың негізгі тетігі болмақ.
JSK Enter Media