Қор нарығына инвестициялаудың бастымақсаты — жинақтарды сақтау және көбейту. Дұрыс таңдалған қаржы құралдары ақшаны тек инфляциядан және нарықтық ауытқуларданқорғап қана қоймай, сондай-ақ қосымша кіріс көзінқалыптастыруға мүмкіндік береді.
Бұл ретте, инвестициялар саналы көзқарасты, базалық білімді және ықтимал тәуекелдердітүсінуді қажет ететінін білу маңызды. Қорнарығы — тез байып кетудің жолы емес, ол жекеқаржыны басқарудың ұзақ мерзімді құралы.
1. Тек бос қаражатты ғана инвестициялаңыз
Инвестициялар сізге жақын арада қажетболмайтын бос қаражат есебінен ғана жүзеге асырылуға тиіс. Кредиттерді, қарыздарды немесе соңғы жинақтарды пайдалану қаржылық тәуекелдерді айтарлықтай арттырып, елеулі шығындарға әкелуі мүмкін. Инвестициялау кезек күттірмейтін қаржы мәселелерін шешуге емес, жеке қаржылық жоспардың бір бөлігі болуға тиіс.
Қаржыңызды құймас бұрын бюджетті егжей-тегжейлі бағалап, тәуекелдің шекті деңгейін анықтап, күтпеген шығындар жағдайына резервтік қор құру маңызды.
2. Инвестициялық құралдарды талдау және түсіну
Ақшаны жұмыс қағидаты сізге түсінікті құралдарға ғана салу қажет. Бағалы қағаздарды сатып алмас бұрын: қаржы құралдарының түрлерін зерттеу; кірістің ненің есебінен қалыптасатынын түсіну; ықтимал тәуекелдерді бағалау маңызды.
Тәуекелдерді азайтуға алдын—ала мұқият талдау жасау, сапалы құралдарды таңдау және әртараптандыру, яғни капиталды әр түрлі активтер, экономиканың салалары мен секторлары арасында бөлу көмектеседі. Мұндай тәсіл қаражатты нарықтық ауытқулардан қорғауға ғана емес, сонымен қатар ұзақ мерзімді перспективада тұрақты табыс алу ықтималдығын арттыруға мүмкіндік береді
3. Кірістілік және тәуекелдер: нарықтың негізгі ережесі
Қор нарығында әмбебап қағидат бар: әлеуетті кірістілік неғұрлым жоғары болса, тәуекел де соғұрлым жоғары болады. Бағалы қағаздар нарығында кепіл берілетін табыс жоқ. Ескіқұралдар, әдетте, тұрақты кірісті қамтамасыз етеді, ал жоғары кірісті құралдарға жоғары тәуекелдертән, олар айтарлықтай пайда әкелумен қатар үлкен шығындарға да әкелуі мүмкін.
Бұл қағидатты түсіну инвесторға қаржылықмақсаттарына, инвестициялау көкжиегіне жәнетәуекелге дайын болуға сәйкес келетін стратегиянытаңдауға көмектеседі.
4. Алаяқтық және «пайда кепілдіктері»
Мына жағдайды есте сақтау маңызды: қорнарығында кепілдендірілген жоғары кірістілікболмайды. «Тәуекелсіз тұрақты жылдық 20-30%» деген уәделер алаяқтықтың басты белгілерінің біріболып табылады. Лицензияланған брокерлер менқаржы ұйымдары әрқашан клиенттерге ықтималтәуекелдер туралы ескертеді және негізсізкепілдіктер бермейді. Кірістілікті шынайы күтужәне тәуекелге саналы түрде қарау – қауіпсіз инвестициялаудың негізі.
Қазақстандағы инвестициялау құралдары
Қазақстанда бағалы қағаздармен операциялар екі қор биржасында жүзеге асырылады:
• KASE – Қазақстан қор биржасы;
• AIX – Astana International Exchange.
Қор нарығы
Бағалы қағаздар шартты түрде үш негізгі санатқа бөлінеді:
1. Үлестік бағалы қағаздар
Оларға акциялар мен инвестициялық пайларжатады. Мұндай қағазға иелік ету компанияныңкапиталына қатысу және дивидендтер алу құқығынбереді. Үлестік құралдар жоғары кіріс әкелуімүмкін, бірақ компания құнының ауытқуыменбайланысты тәуекелдің жоғарылауымен қатар орын алады.
2. Борыштық бағалы қағаздар Бұл санатқамемлекеттік және корпоративтік облигацияларкіреді. Инвестор іс жүзінде эмитентке қарыз береді және пайыздар түрінде тұрақты кіріс алады.Борыштық құралдар, әдетте, үлестік құралдармен салыстырғанда консервативті болып саналады.
3. Туынды қаржы құралдары
Бұған фьючерстер, опциондар, жаһандықдепозитарлық қолхаттар және кірістілігі базалықактивке тәуелді басқа құралдар кіреді. Туындықұралдар тәуекелдерді хеджирлеуге немесебағаның өзгеруіне қарай алыпсатарлыққамүмкіндік береді, бірақ нарықты терең түсінудіқажет етеді және тәуекелдің жоғары деңгейіменқатар жүреді.
Валюта нарығы
Валюта нарығы – бұл шетел валюталарынайырбастау жүзеге асырылатын қаржы нарығыныңбөлігі. Онда жұмыс істеу үшін тиісті мүшеліксанаты бар брокер қажет.
Қазақстан қор биржасында (KASE) мынадай валюталық жұптармен мәмілелер жасауға болады:
• EUR/KZT, USD/KZT, RUB/KZT, CNY/KZT
• EUR/USD, EUR/CNY
• USD/CNY
Валюталық операцияларды тәуекелдерді хеджирлеу үшін де, инвестициялық портфельді әртараптандыру үшін де қолдануға болады, бұл инвесторға кірістіліктің белгілі бір валютаның немесе нарықтың ауытқуына тәуелділігін төмендетуге мүмкіндік береді.
Ақша нарығы
Ақша нарығы қысқа мерзімді қаржы құралдарымен операциялардан тұрады және қаржы нарығында өтімділікті бөлуде шешуші рөл атқарады. Ақша нарығының негізгі құралдары:
• РЕПО операциялары (бір уақытта жасалатын,орындау мерзімі әр түрлі және бір-біріне қарама-қарсы мәмілелердің жиынтығы);
• белгілі бір мерзімге бір валютаны екіншісінеайырбастауға мүмкіндік беретін валюталықсвоптар;
• қазынашылық вексельдер мен коммерциялыққағаздар сияқты қысқа мерзімді борыштық міндеттемелер.
Ақша нарығы өтімділікті басқару, қысқа мерзімді қажеттіліктерді қаржыландыру және пайыздық мөлшерлемелердің өзгеруіне байланысты тәуекелдерді барынша азайту үшін қолданылады.
Мерзімді нарық
Мерзімді нарық – бұл алдын-ала белгіленген мерзімдері мен талаптары бар құралдар сатылатын қаржы нарығының сегменті. Мұндағы негізгі құрал – алыпсатарлық операциялар үшін де, тәуекелдерді хеджирлеу үшін де қолдануға болатын фьючерстер.
Мерзімді нарық қатысушыларына активтердің бағаларын алдын-ала белгілеуге, болашақ бағалардың белгісіздігін төмендетуге және қаржылық тәуекелдерді басқаруға мүмкіндік береді, бірақ сауда тетіктерін терең түсінуді және тәуекелдерге мұқият қарауды қажет етеді.
Қалай инвестор болуға болады
Инвестициялауды бастау үшін бірнеше негізгі кезеңнен өту қажет:
1. Брокерді таңдаңыз. Қазақстанныңлицензияланған брокерлік компаниялармен ғана жұмыс істеу қажет. Мұндай компаниялардың тізімі:
• Қаржы нарығын реттеу және дамытуагенттігінің сайтында;
• KASE-нің және AIX—тің ресми сайттарында қолжетімді.
2. Брокерлік қызмет көрсету туралы келісімжасаңыз. Шартта жұмыс шарттары, комиссиялардың мөлшері және екі тараптыңқұқықтары жазылады.
3. Брокерлік шот ашыңыз. Шот клиенттіңатына ашылады. Процесті онлайн режимінденемесе брокердің кеңсесіне жеке өзі барып жасауғаболады.
4. Шотты толтыру. Қаражат брокер ұсынғаныңғайлы тәсілмен енгізіледі және инвестициялауғақол жетімді болады.
5. Сауда платформасын таңдаңыз. Бұлмобильді қосымша немесе мәмілелерді басқаратынвеб-терминал болуы мүмкін.
6. Бағалы қағаздарды сатып алуға тапсырмаберіңіз. Мәмілелер брокерге ресми тапсырманегізінде ғана жасалады, бұл операциялардыңқауіпсіздігі мен бақылауын қамтамасыз етеді.
Тәуекелдерді азайту үшін ұсынылады:
• инвестиция ұсынатын компаниялар туралыақпаратты тексеріңіз;
• Агенттіктің, KASE-нің, AIX—тің жәнелицензияланған брокерлердің ресми сайттарынанғана деректерді пайдалану;
• ресми ресурстармен байланыс арқылыұйымдармен өз бетінше байланысу;
• күдікті сілтемелер бойынша өтпеңіз;
• жарнамадан қосымшаларды тексерусізорнатпаңыз.
Инвестициялау — бұл жеке қаржыныбасқарудың тиімді құралы, ол сауатты тәсілменкапиталды сақтауға және оның өсуін қамтамасызетуге көмектеседі. Алайда, қор нарығындағыжетістік білімсіз, тәртіпсіз және сақтықсызмүмкін емес. Құралдарды саналы түрде таңдау, тәуекелдерді түсіну және нарықтың ресмиқатысушыларымен ғана ынтымақтастық қауіпсізжәне тиімді инвестициялаудың негізгі шарттарыболып табылады.
Fingramota.kz-те инвестициялар жәнеқаржылық сауаттылық туралы көбірекпайдалы материалдар!