2026 жылғы 15 наурыз Қазақстан тарихындағы маңызды белестердің бірі болмақ. Президент Қасым-Жомарт Тоқаевтың Жарлығымен осы күні республикалық референдум өткізіледі. Бұл жолы халық талқысына жекелеген түзетулер емес, еліміздің мүлдем жаңа Конституциясының жобасы ұсынылып отыр.
Негізгі өзгерістер мен жаңашылдықтар
Жаңа Ата Заң жобасы мемлекеттік басқару моделін трансформациялауды және азаматтардың құқықтарын қорғау тетіктерін күшейтуді көздейді. Сарапшылар атап өткен басты өзгерістер мыналар:
-
Парламент реформасы: Қазіргі екі палаталы (Сенат және Мәжіліс) парламенттің орнына бір палаталы «Құрылтай» институты келеді деп күтілуде. Бұл шешім қабылдау процесін жеделдетуге бағытталған.
-
Вице-президент лауазымы: Мемлекеттік басқару жүйесінің тұрақтылығын қамтамасыз ету үшін вице-президент лауазымы қайта енгізілмек.
-
Цифрлық және экологиялық құқықтар: Жаңа жобада азаматтардың цифрлық деректерін қорғау және экологиялық қауіпсіздік мәселелеріне конституциялық мәртебе берілген.
-
Әділетті Қазақстан концепциясы: Конституцияның кіріспе бөліміне «Ұлы Дала», «Әділ Қазақстан» және «Құқықтық тәртіп» ұғымдары енгізіліп, мемлекеттің басты құндылықтары ретінде бекітілмек.
Референдум қалай өтеді?
Орталық сайлау комиссиясының мәліметінше, дауыс беруге 12,4 миллионнан астам азамат қатыса алады. Ел аумағында және шет елдерде 10 мыңнан астам дауыс беру учаскесі жұмыс істейді.
Референдум сұрағы: «Жобасы бұқаралық ақпарат құралдарында 2026 жылғы 12 ақпанда жарияланған Қазақстан Республикасының жаңа Конституциясын қабылдайсыз ба?»
Егер халық қолдаса, жаңа Конституция 2026 жылдың 1 шілдесінен бастап өз күшіне енеді.
Маңыздылығы
Бұл референдум – Қазақстанның «суперпрезиденттік» басқару үлгісінен ықпалды парламенті бар президенттік республикаға біржола көшуінің айғағы. Мемлекет басшысы атап өткендей, жаңа Конституцияны тікелей халықтың қабылдауы – демократиялық таңдаудың және ел болашағына деген ортақ жауапкершіліктің көрінісі.