Ұлттар достығының Түркістандық кейсі – нақты оқиғалар ортасынан репортаж
Таңғы сағат тоғыздар шамасында Түркістанның жаңа саябағына жиналған адамдардың арасында әртүрлі ұлт өкілдері иық тірестіре жүр. Біреуі – өзбек диқаны, біреуі – тәжік қолөнершісі, енді бірі – орыс педагогы, тағы бірі – қырғыз студенті. Бұлар «Бірлік керуені» деп аталатын қалалық шараға келгендер. Сырттай қарағанда жай ғана мәдени жиын сияқты. Бірақ бұл жиын – Түркістандағы этносаралық татулықтың нақты көрінісі.
Қаланың күнделікті өміріндегі достық көрінісі
Түркістанда көпұлтты өмір – мерекелік іс-шаралармен ғана шектелмейді. Ол күнделікті тіршіліктің табиғи бөлігіне айналған. Мысалы, Бекзат ықшам ауданындағы «Ынтымақ» шағын базарында жұмыс істейтін саудагерлердің 60 пайыздан астамы – әртүрлі этнос өкілдері. Өзбек палауын пісіріп сататын Асқар ата:
«Біз мұнда бәріміз бір-бірімізді жақсы танимыз. Тұрғындар ұлтқа қарап емес, қызметке қарап келеді. Түркістанда соны жақсы түсінеді», – дейді.
Жасөспірімдер арасында да ынтымақ айқын байқалады. Облыстық жас туристер станциясында қазақ, түрікмен, күрді және татар балалардан құралған альпинистік топ аптасына екі рет Қаратау бөктеріне бірге шығатын дәстүр қалыптастырған. Олардың жаттықтырушысы Айдос Құрманәлінің айтуынша:
«Балалар бір-бірімен бәсекелес емес, қолдаушы. Қиын жерде достықтың күші қатты сезіледі».
Мәдениет арқылы бірігу
Түркістандықтар этносаралық татулықты көбіне мәдениет арқылы нығайтады. Қаладағы «Шәмші Қалдаяқов» атындағы филармония жыл сайын «Достық әуені» атты концерт өткізеді. Онда ұйғыр бидері, кәріс күйі, түрік әндері және қазақ термесі бір сахнада орындалады. Биылғы концерттің дайындық процесінде үлкен бір әсерлі сәт болды. Қырғыз, қазақ және өзбек бишілерінен құралған топ «Жібек жолы» биін дайындап жатқанда, костюм жетіспей қалған екен. Әдетте мұндай жағдайлар шығармашылық топқа кедергі болар еді. Бірақ концертке қатысатын кәріс қауымдастығы өздерінің ұлттық киім тігу үйірмесін қосып, жетіспеген костюмдерді бір түнде тігіп шыққан. Бұл жағдай қала ішінде аңыздай тарап, мәдени топтарды жақындастыра түсті.
Медиация орталығындағы ортақ мәмілелер
Журналистік сапар барысында мен қалалық медиация орталығына да бардым. Мұнда этносаралық қатынастарға байланысты түрлі кеңестер мен татуластыру кездесулері өтеді. Орталықтың маманы Зарина Әлімова бізге нақты бір оқиға туралы айтты. 2024 жылдың соңында қала маңындағы ауылдардың бірінде қазақ және тәжік отбасылары арасында жер суару мәселесіне қатысты түсінбеушілік туындаған. Бұл жағдай ушықпай тұрып, медиация орталығына жүгінген. Кеңеске екі тараптың үлкендері, ауыл ақсақалдары және жастар өкілдері қатысыпты. Бірнеше сағаттық ашық әңгімеден кейін ортақ шешім жасалып, мәселе тыныш жолмен шешілген. Заринаның сөзінше:
«Екі тарап та өз позициясын ашық айтты. Бәрі де бұл жағдайды ұлтаралық мәселеге бұрмалауға болмайтынын жақсы түсінді». Міне, Түркістандағы тұрақтылықтың күші осында — шиеленіс болмай тұрып, мәселені ашық талқылау мәдениеті қалыптасқан.
Діндер арасындағы өзара құрмет
Түркістан — рухани орталық. Бұл жерде әртүрлі діни бағыттағы адамдардың татулығын да байқауға болады. Қаладағы «Әзірет-Сұлтан» тарихи-мәдени кешенінің жанында орналасқан қоғамдық қабылдау алаңында жұма сайын «Рухани кеңес» атты кездесу өтеді. Онда имамдар, христиан қауымының жетекшілері және жергілікті ақсақалдар әлеуметтік мәселелерді бірге талқылайды. Бір отырыста көпбалалы орыс отбасына қайырымдылықпен көмектесу туралы бастама көтерілген. Жергілікті кәсіпкерлер мен қоғам белсенділері бірлесіп, үш аптаның ішінде үйдің жөндеуін аяқтап, қажетті жиһазбен қамтамасыз еткен. Бұл бастама этносаралық сенімнің нақты мысалына айналды.
Білім беру саласындағы достық моделі
Мен барған №23 мектепте 14 этнос өкілінің балалары оқиды. Мектепте «Достық сыныбы» деген ерекше жоба бар. Бұл — әр апта сайын бір этностың мәдениетін танытатын сабақ. Бір аптада қазақ мәдениеті, келесіде әзербайжан асханасы, одан кейін шешен дәстүрлері таныстырылады. Мектеп оқушысы, татар ұлтының қызы Милена былай дейді: «Түркістанда біз кім екенімізді жасырмаймыз. Қайта мақтан етеміз. Басқа ұлттарды да құрметтейміз. Мұнда ұлт емес, адам бағаланады».
Тұрғындардың ортақ еңбегі – бірлікке бастар жол
Түркістанда бірліктің тағы бір көрінісі — ортақ еңбекке жұмылу. «Таза қала» атты сенбіліктерде мен өз көзіммен байқадым: қолына күрек ұстаған қарақалпақ ағасы қазақ жігітімен қатар жұмыс істеп жүр, өзбек апасы көшедегі гүлдерді суарып жүр, орыс жастары ағаш отырғызып жатыр. Жұмыс аяқталған соң бәрі бірге самса жеп, шай ішеді. Ұлттық шекараның бәрі күнделікті ортақ еңбектің астында жойылып кетеді.
Инвестициялар мен бірлік философиясы
Қаладағы тұрақтылық пен татулық бизнес мен инвестицияға да оң әсер етіп отыр. Түркістан индустриялық аймағында 2025 жылы іске қосылған алты кәсіпорынның екеуін — кәріс және түрік инвесторлары қолдаған. Олардың бірі — құрылыс материалдары зауыты. Зауыт директоры Ким Сон Ун былай дейді: «Біз Түркістанды тұрақты, сенімді орта деп бағалаймыз. Мұндағы әртүрлі ұлт өкілдерінің бірлігі – бизнес үшін ең қолайлы жағдай».
Түркістандық кейс нені дәлелдейді?
Күннің соңында қаланың орталық алаңында азан-қазан көңілді балалар ойнап жүр. Олардың арасында қазақ та, өзбек те, күрді де, орыс та бар. Бірақ олар үшін ұлттық айырмашылық аса маңызды нәрсе емес. Олардың ортақ мекені — Түркістан.
Түркістандық кейс бір нәрсені анық дәлелдейді: бірлік — бұл ресми ұран емес, ол күнделікті өмірдегі өзара сыйластық, ортақ еңбек, мәдени ықпалдастық және ашық диалог мәдениеті.
Тұрақтылық пен татулық – Түркістанның бүгінгі жетістігінің негізгі тірегі. Бұл қалада қалыптасқан модель тек өңірге ғана емес, бүкіл Қазақстанға үлгі боларлық деңгейде әсем жарасымдылыққа ие.
JSK Enter Media