Энергия тиімділігі – қазіргі заманғы қала экономикасы мен тұрақты даму стратегиясының басты құрамдас бөлігі. Түркістан үшін бұл мәселе ерекше мәнге ие, себебі қала халық санының өсуі мен инфрақұрылымдық кеңею талабы алдында тұр. Жылуэнергетикалық, электр, көлік саласындағы шығындарды азайтатын, экологиялық жүктемені төмендететін технологияларға инвестиция тарту – ұзақ мерзімді перспективада экономикалық тиімділікті де арттырады.
Статистикалық көрсеткіштер мен жоба мысалдарына жүгінсек: Энергия тұтыну құрылымы: Түркістан қаласында энергияны тұтынудың шамамен 45 %-ы тұрғын‑коммуналдық секторға, 25 %-ы қоғамдық нысандарға, қалғаны өндіріс пен көлікке тиесілі деп бағаланады (жобалық бағалау, жергілікті энергетика басқармасы деректері бойынша).
Экономикалық әсері: Сарапшылардың есептері бойынша, оқшаулау материалдарын енгізу, температуралық реттеу жүйелерін жаңарту және жылу сорғыларын қолдану арқылы жыл сайынғы энергия шығындарын шамамен 20–30 %-ға қысқартуға болады.
Жаңартылатын энергия: Мысалға, Түркістан облысында «күн‑ферма» жобасы қарастырылып жатыр – 5 МВт‑тық күн панельдері бар кешен мектептер мен әкімшілік ғимараттардың электр қажеттілігін бөлікті жабуына бағытталған. Бұл жоба іске асқан жағдайда жыл сайын шамамен 6–7 ГВт·сағ энергия үнемделеді деп күтілуде.
Әлемдік тәжірибенің интеграциясы
Smart Grid (ақылды желілер): Еуропа елдерінде (мысалы, Германияда және Швецияда) енгізілген smart grid технологиялары нақты‑уақыт режимінде энергия ағынын бақылаумен қамтамасыз етеді. Түркістанда осындай жүйелерді пилоттық түрде іске асыру – энергия шығынын оңтайландыру мен шығынды азайту үшін тиімді модель.
Энергия үнемдейтін конструкциялар: Германияның Passivhaus стандартты үйлері жылу жоғалтуды ең төмен деңгейге дейін төмендетеді. Түркістандағы жаңа тұрғын кешендер мен әлеуметтік нысандарды жобалау кезінде осындай стандарттарды қолдану ұсынылады.
Өндірістегі энергия тиімділігі: Италия мен Жапония кәсіпорындарында қолданылатын қалдық жылуды қайта пайдалану жүйелері өндірістік энергетикалық экономикасын жақсартады. Түркістандағы шағын-зауыттар да осы модельге көшіп, өндірістік циклда энергияны тиімді пайдалана алады.
Жаңартылатын энергия көздері: Израиль, Испания, АҚШ-та күн панельдері мен жел турбиналары ғимараттар мен өнеркәсіп кешендерінде белсенді қолданылады. Түркістанның климаттық жағдайы осы технологияларды енгізуге өте қолайлы.
Локализацияланған жобалық шешімдер: «Күн‑мектеп» пилоттық жобасы — әкімшілік ғимараттар, мектептер мен медициналық нысандардың шатырларында күн панельдерін орнатып, өз тұтынуына электрлік энергияны өндіріп, артық қуатты желіге беру. Бұл жоба жергілікті электр тұтынуды төмендетіп, жергілікті бюджетке қосымша табыс әкеледі.
Энергия тиімді тұрғын үй кешені-Passivhaus немесе сол деңгейдегі изоляциямен құрылыс жүргізу: қабырға, терезе, шатыр изоляциясы, қайтымды желдету жүйесі және «ақылды» термостаттар қолдану.
Өндірістік энергоэффективтік орталығы-шағын және орта өндіріс кәсіпорындарын біріктіретін орта: бір жерде қалдық жылуды қайта пайдалану, энергия мониторингі жүйесін енгізу, жабдықтарды жаңарту.
Жасыл көлік инфрақұқұрылымы-электр автобустар мен гибридтік автокөліктерге арналған зарядтау станцияларын бастау, велосипед жолдарын дамыту, қоғамдық көліктің экологиялық түрлерін қолдау.
Әлеуметтік және институционалдық компонент: Түркістан қаласында тұрғындарды энергияны үнемдеуге бағытталған білімдік-науқан бағдарламаларын іске қосу маңызды: «энергия үнемдеу мектебі», семинарлар мен тренингтер, ақпараттық брошюралар тарату.
«Ақылды есептегіштер» орнату арқылы тұтынушылар өз шығындарын нақты бақылай алады, бұл олардың энергияны саналы тұтынуын арттырады.
Қалалық әкімдік пен энергетика басқармасы ғылыми-зерттеу институттарымен серіктесіп, тұрақты даму стратегиясын әзірлеуі қажет.
Түркістанда энергия тиімділігін арттыру – бұл тек экологиялық міндет емес, экономикалық мүмкіндік. Мемлекет қолдауымен, әлемдік тәжірибеден алған шешімдерді қолдану арқылы қала өз энергия тұтынуын оңтайландырып, тұрғындардың коммуналдық шығынын азайтып, таза технологияларды дамыту бағытында аймақтағы үлгіге айнала алады. «Күн‑мектеп», «энергоцентр», «жасыл көлік» секілді жобалар Түркістанды Қазақстандағы энергия үнемдейтін қалалардың бірі етуге жол ашады. Инфографикалық көздер арқылы жоба тиімділігін көрсету және тұрғындармен ақпаратты бөлісу – стратегияның маңызды бөлігі. Ал институционалдық қолдау мен қоғамдық қатысу энергия тиімділігі саясатын табысты жүзеге асыруға шешуші рөл атқаратын фактор екенін ұиытпауымыз қажет-ақ.
JSK Enter Media