Қазақстанның экономикалық даму стратегиясында ұзақ жылдар бойы негізгі мақсат – мұнай-газ секторына тәуелділікті азайтып, экономика құрылымын кеңейту. Әртараптандыру үрдісі бүгінде өңірлердің әлеуетіне, олардың өндірістік және логистикалық мүмкіндіктеріне тікелей байланысты. Осындай өңірлердің ішінде Түркістанның үлесі кейінгі бес жылда айтарлықтай күшейіп келеді.
Экономист-талдаушы Қ.Жұмабаевтың пікірінше, Қазақстан үшін әртараптандыру ең алдымен «өңдеуші өнеркәсіпті күшейту, өңірлердің өзіндік экономикалық хабқа айналу қабілетін арттыру» дегенді білдіреді. Ол Түркістанды мысалға келтіре отырып, қаланың географиялық орналасуын «ортаазиялық нарыққа ашық қақпа» деп сипаттайды. Шекараға жақын аймақ ретінде Түркістан экспортқа қолайлы, ал бұл ұлттық өндірістің сыртқы нарыққа шығу мүмкіндігін кеңейтеді.
Түркістан өңірінің соңғы жылдардағы динамикасы әртараптандыру саясатына нақты үлес қосып отырғанын көрсетеді. Инфрақұрылымға салынған инвестициялар, индустриалды аймақтардың дамуы және агроөнеркәсіп жобалары өңір экономикасын мұнайсыз моделге бағыттап отыр. Сарапшы-аграрлық экономист М.Төлеуовтың айтуынша, «Қазақстанның азық-түлік қауіпсіздігіне үлес қоса алатын аймақтардың бірі – дәл осы Түркістан. Климаттық жағдайы мен еңбек ресурсы аграрлық-өңдеу тізбегін қалыптастыруға өте қолайлы».
Өңірдің тағы бір артықшылығы — еңбекке қабілетті халық санының көптігі. Демограф-экономистер Түркістанды «жас экономика» деп атайды. Бұл – өндіріс пен қызмет көрсету секторларына қажетті кадрлық ресурстың жеткілікті екенін білдіреді. Бұл ретте сарапшылар жастарды техникалық және кәсіптік оқыту жүйесіне тартуды басты фактор ретінде көрсетеді, себебі әртараптанған экономика білікті маманды талап етеді.
Түркістанның туризм саласы да ұлттық экономиканы кеңейтуге әсер етіп отыр. Қала жыл сайын жүздеген мың турист қабылдайды, ал олардың шығындары ішкі сұранысты арттырып, шағын және орта бизнестің дамуына серпін береді. Экономист-сарапшы Д.Әлібек туризмнің мультипликативті әсерін атап өтіп: «Бір туристің қалдырған шығыны – кемінде төрт жергілікті секторды қозғайды: көлік, қызмет көрсету, сауда, тамақтану», — дейді.
Дегенмен, сарапшылар Түркістанның әлеуетімен бірге бірқатар тәуекелдерді де атап өтеді. Мысалы, өндірістік инфрақұрылымның толық қалыптаспауы, логистикалық жүйенің әлі де жетілдіруді қажет етуі және инвестициялық жобалардың тұрақты мониторингінің әлсіздігі. Экономикалық саясаттанушы А.Сейдахмет: «Түркістанның үлесі артып келеді, бірақ өңір толыққанды өңдеу орталығына айналуы үшін шикізатты терең өңдеу және жоғары технологияларды енгізу қажет», — деп есептейді.
Сонымен бірге, Түркістанның көліктік-логистикалық мүмкіндіктері Қазақстанның халықаралық экономикалық байланыстарын әртараптандыруда маңызды орын алуы мүмкін. Қала арқылы Өзбекстан, Қырғызстан, Тәжікстан бағытындағы тауар айналымы кеңейіп, транспорттық хабқа айналу ықтималдығы жоғары. Бұл – Қазақстанның аймақтық саудадағы рөлін күшейтіп, біржақты экспорт моделінен кетуге мүмкіндік береді.
Түркістан-Қазақстанның экономиканы әртараптандыру стратегиясында маңызды орын алатын өңір. Агроөнеркәсіп, өңдеу өнеркәсібі, туризм және логистика бағытындағы өсім елдің мұнайға тәуелділігін азайтуға нақты үлес қосып отыр. Сарапшылардың ортақ пікірі бойынша, Түркістанның үлесі келесі онжылдықта бұдан да күшейіп, өңір Қазақстанның жаңа экономикалық орталықтарының біріне айналуы әбден мүмкін.
JSK Enter Media