Қазіргі Түркістан қаласы – тек тарихи-мәдени мұрамен ғана емес, сонымен қатар білім мен кітап мәдениеті тұрғысынан да ерекше көзге түсетін аймақ. Мұнда кітап оқуға деген қызығушылық дәстүрлі рухани құндылықпен қатар, жаңа технологиялар мен заманауи форматтардың арқасында кеңейіп келеді. Статистикалық деректерге сүйенсек, облыс тұрғындарының 68%-ы айына кемінде бір кітап оқиды, ал жастар арасында бұл көрсеткіш 75%-ға жетеді. Бұл – білімге, өзін-өзі дамытуға деген сұраныстың нақты айғағы.
Түркістанда кітапханалар тек оқу орны ғана емес, мәдениет пен білімнің орталығына айналған. 2025 жылға дейін облыстағы 15 орталық кітапхана жаңғыртылып, цифрлық форматтағы оқу залдары ашылды. Атап айтсақ, «Ақмешіт» орталық кітапханасы 2024 жылы электронды кітапханалық жүйеге қосылып, мыңдаған кітапты онлайн режимде оқуға мүмкіндік берді. Осылайша, Түркістандықтар дәстүрлі баспа кітаппен қатар, электронды нұсқаларды да белсенді пайдалана бастады.
Қазақстандағы жалпы кітап оқу мәдениеті де соңғы жылдары айтарлықтай өзгерді. Ұлттық статистика агенттігінің дерегіне сүйенсек, елімізде халықтың 54%-ы апта сайын кітап оқиды, 2023 жылы кітап оқу белсенділігі 12%-ға артқан. Алматы, Нұр-Сұлтан және Шымкент қалалары Түркістанмен салыстырғанда заманауи кітапханалар мен оқу орталықтарының санымен алда тұрса да, Оңтүстік өңірде оқу мәдениеті ерекше белсенді. Бұл – өңір тұрғындарының рухани және интеллектуалды сұранысының дәлелі.
Әлемдік тәжірибеге қарасақ, Түркістан мен Қазақстанға сабақ болатын қызықты бағыттар бар. Мысалы, Финляндияда мектептерде кітап оқу аптасы жыл сайын өткізіліп, оқушылар мен ұстаздар арасында «кітап марафоны» ұйымдастырылады. Солтүстік Кореяда электронды оқулықтар мен аудиокітаптар белсенді қолданылады, ал Жапонияда балалар мен жасөспірімдер үшін интерактивті кітаптар жасалады. АҚШ пен Еуропаның кейбір елдерінде қоғамдық кітапханаларда VR-оқу бөлмелері ашылып, оқушыларға тарих пен әдебиетті «қолмен сезіну» мүмкіндігі берілген. Түркістан үшін осы тәжірибе – заманауи цифрлық кітапханалар мен оқырмандарды тарту шараларын дамытудың қосымша шабыт көзі бола алады, яғни жергілікті мамандардың құлағына алтын сырға болғай.
Түркістандағы жастар мен тұрғындар арасында кітап оқуды дамытуға арналған жобалар да әкімдік тарапынан қолдау тауып, жиі өтетін болғанын байқадық. Мысалы, «Кітап аптасы» және «Кітапхана түні» акциялары жыл сайын өткізіліп, онда оқушылар мен студенттер жазушылармен кездесіп, жаңа кітаптарды таныстырады. Сонымен қатар, облыстық білім басқармасының бастамасымен 2024–2025 жылдары 5 мобильді кітапхана іске қосылып, ауылдық жерлерге және шалғай аудандарға жетеді. Бұл – білім мен мәдениеттің қолжетімділігін арттырудағы маңызды қадам.
Түркістандық оқырмандардың пікірінше, кітап оқу мәдениеті тек ақпарат алу ғана емес, рухани дамудың, ой-өріс пен креативтіліктің негізгі көзі. Әлеуметтік желілерде жастар «kitapclub_turkistan», «kitap_time_kz» сияқты аккаунттар арқылы өзара әдеби талқылаулар жүргізеді, пікір алмасады, қазақ әдебиеті мен әлем әдебиетін насихаттайды. Бұл – жаңа буынның оқу мәдениетін цифрлық платформаларға интеграциялаудың айқын мысалы.
Қазақстанда кітап оқу мәдениетін дамытудағы жаңа бағыт – аудиокітаптар мен подкасттар. Түркістанда 2025 жылы «Түркістан оқырманы» атты аудиокітап платформасы іске қосылып, қала тұрғындары мен студенттерге қазақ және шетел авторларының шығармаларын тыңдау мүмкіндігі берілді. Бұл әсіресе аз уақыттары бар жұмысшылар мен жас аналар үшін таптырмас құрал болып отыр.
Түркістан – кітап оқу мәдениетін дамыту мен сақтауда Қазақстанның алдыңғы қатарлы өңірлерінің бірі болған, бола бермек. Мұнда кітапхана желісі жаңартылып, заманауи форматтағы цифрлық оқыту жүйесі енгізілген, жастар мен тұрғындар белсенді түрде оқырман статусын сақтап әрі жаңартып отырады. Әлемдік тәжірибе Түркістан үшін шабыт көзі болып, алдағы уақытта цифрлық кітапханалар, VR-оқу бөлмелері, аудиокітаптар мен интерактивті шаралар оқу мәдениетін жаңа деңгейге көтеретін болады деп сенеміз. Түркістандағы әр оқырман үшін кітап – тек ақпарат көзі емес, рухани дамудың, өзін-өзі жетілдірудің басты құралы, ал қала мен облыс үшін – білім мен мәдениет орталығының символы болып қала береді. әл-Фараби, Ясауи секілді ғұлама-даналар туған жердің, кітаптан алар бәсі мен үлесі басқалардан әманда басым
JSK Enter Media